Gdy lewa ręka dominuje

Leworęczność nie jest wadą,  lecz innym pomysłem naszego organizmu.

Osoby leworęczne są największą mniejszością na świecie, gdyż stanowią one 10% populacji, natomiast w Polsce 8% społeczeństwa to osoby, u których dominuje lewa ręka. Powszechnie uważa się (co zostało nawet potwierdzone naukowo), iż leworęczni są uzdolnieni matematycznie, muzycznie i plastycznie. Dowodzą tego biografie znakomitych osobowości, takich jak: Ludwig van Beethoven, Paul McCartney, Leonardo da Vinci, Michał Anioł Buonarotti, Albert Einstein. W historii ludzkości było też wielu leworęcznych wodzów
i polityków, m.in. Aleksander Wielki, Juliusz Cezar, Napoleon Bonaparte, sir Winston Churchill, Benjamin Franklin, Jimmy Carter czy Ronald Reagan. Wśród światowej sławy sportowców także odnaleźć można osoby leworęczne, takie jak: Diego Maradona, John McEnroe, Martina Navratilova, Monika Seles.

Czym jest zatem leworęczność? Jest dominacją funkcjonalną lewej ręki nad prawą. Dominacja ta ujawnia się w czynnościach wykonywanych  tylko przez jedną rękę, jak też w czynnościach wykonywanych obiema rękoma. Wówczas lewa ręka pełni rolę podstawową, a prawa wspomagającą. Leworęczność jest zaledwie jednym z objawów dominacji jednej z półkul mózgowych u człowieka nad drugą, bowiem o stronności (lateralizacji) decyduje sprawność wszystkich podwójnych narządów, nie tylko rąk, ale także uszu, nóg i oczu.

Pierwsze objawy dominacji ręki zaobserwować można już u niemowlęcia, począwszy od III kwartału pierwszego roku życia. U wielu dzieci około 4 r. ż. przewaga jednej ręki nad drugą staje się wyraźna, a u większości maluchów zaczyna dominować ręka prawa. Zwykle na przełomie wieku przedszkolnego i szkolnego ustala się lateralizacja czynności ruchowych rąk, czyli tzw. lateralizacja manualna.

Z pewnością wielu rodziców zauważając u swego dziecka preferencje w posługiwaniu się lewą ręką zastanawia się nad przestawieniem dziecka na prawą rękę. Taka postawa  spowodowana jest troską o dobro dziecka. Rodzice obawiają się, że leworęczność ich pociechy postrzegana może być jako pewnego rodzaju odmienność lub stanowić może poważny problem w funkcjonowaniu w świecie zaprojektowanym dla ludzi praworęcznych. Ważne jest, aby rodzic miał świadomość tego, że nie każde przeuczenie dziecka
na posługiwanie się prawą ręką będzie dla niego korzystne. Istnieją bowiem sytuacje,
w których nie wolno przestawiać dziecko leworęczne na rękę prawą. Do tych przypadków zaliczamy sytuację, gdy dziecko zlateralizowane jest lewostronnie, tzn. dominuje u niego lewe oko, lewe ucho, lewa noga i lewa ręka. Nie przeuczamy także dzieci o silnej
i wczesnej lateralizacji lewej ręki. Kolejną sytuacją wykluczającą przestawianie dziecka jest jego lewooczność, ponieważ dąży się do jednorodnej (po tej samej stronie ciała) lateralizacji oka i ręki. Jeśli naszymi działaniami przestawimy dziecko, u którego dominuje lewe oko, będzie mogło mieć ono poważne problemy przy opanowaniu jednej
z podstawowych technik szkolnych, jaką jest pisanie. Pozostałe przypadki, w których nie zaleca się prób przestawiania dziecka na prawą rękę to: niepełnosprawność intelektualna dziecka, mała sprawność ruchowa ręki prawej, akceptowanie własnej leworęczności przez dziecko oraz jąkanie się.

Dziecko leworęczne może napotykać na  trudności szkolne, np. nieumiejętność zachowania kierunku zapisu pisma- od strony lewej do prawej (dziecko rysuje szlaczki lub zapisuje wyrazy od strony prawej do lewej), posługiwanie się pismem zwierciadlanym (litery wyglądają jak ich lustrzane odbicia), statyczne odwracanie liter podczas pisania lub czytania (p-b, b-d), wolne tempo pisania czy niski poziom graficzny pisma.  Zauważenie tego typu trudności u dziecka jest podstawą do zasięgnięcia porady w poradni psychologiczno – pedagogicznej.

Jako rodzice możemy pomóc leworęcznemu dziecku w przezwyciężeniu trudności szkolnych poprzez wykonywanie ćwiczeń motoryki dużej (ogólnej sprawności całego ciała), motoryki małej (sprawności rąk i palców), ćwiczeń usprawniających koordynację pomiędzy dłońmi oraz oka i ręki oraz poprzez odpowiednie zorganizowanie dziecku miejsca do nauki. Ważne jest, aby punktowe oświetlenie biurka umieszczone zostało po prawej stronie, by dziecko podczas pisania nie zasłaniało źródła światła. W celu ukształtowania prawidłowego uchwytu narzędzia pisarskiego stosować należy ergonomiczne produkty szkolne lub nasadki na przybory do pisania. Aby ułatwić dziecku pisanie należy właściwie ustawić zeszyt-
w przypadku dzieci leworęcznych  ukośnie (lewy górny róg skierować nieco wyżej).

Na zakończenie podaję literaturę, która pozwoli  Państwu zrozumieć zagadnienie leworęczności oraz stanowić będzie źródło cennych wskazówek dotyczących wychowania
i nauczania dziecka z dominacją lewej ręki.

- Bogdanowicz M., Leworęczność u dzieci, Warszawa 1992;
- Bogdanowicz M., Rożyńska M., Lewa ręka rysuje i pisze. Zeszyt 1. Gdańsk 2001;
- Bogdanowicz M., Rożyńska M., Lewa ręka rysuje i pisze. Zeszyt 2. Gdańsk 2002;
- Bogdanowicz M., Rożyńska M., Lewa ręka rysuje i pisze. Zeszyt 3. Gdańsk 2003;
- Bogdanowicz M., artykuł: Trudności dziecka leworęcznego, Wychowanie w przedszkolu
nr 9, 1989;
- Healey J. M., Leworęczność. Jak wychować leworęczne dziecko w świecie ludzi praworęcznych, Gdańsk 2003;
- Spionek H., Problemy rozwojowe i wychowawcze wczesnego dzieciństwa, Warszawa 1972;
- Spionek H., Dziecko leworęczne, Warszawa 1995;
- Mayer Rolf W., Poradnik dla leworęcznych, 1995.

Aleksandra Bąkowska

Ulotka